mgr Renata Wołowiec

1.     Przyczyny występowania dysleksji u dzieci

Trudności w nauce czytania i pisania mogą mieć wiele przyczyn . Jedną z nich jest opóźnienie rozwoju umysłowego, o zróżnicowanym stopniu, kolejnymi zaniedbanie środowiskowe , błędy dydaktyczne szkoły , zaburzenia lateralizacji,  orientacji przestrzennej, Trudności w czytaniu i pisaniu mają również dzieci z wadami wzroku , słuchu , porażeniem lub niedokształceniem narządów ruchu , a także dzieci niedojrzałe emocjonalnie i społecznie .

Oddzielna grupę stanowią dzieci dyslektyczne, u których trudności powstają na tle wybiórczych zaburzeń rozwoju niektórych funkcji psychomotorycznych. Za specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu odpowiedzialne są nie tylko zaburzenia funkcji percepcyjno – motorycznych , lecz także zaburzenia koordynacji tych funkcji, określane mianem zaburzeń integracji percepcyjno – motorycznej.

W literaturze prezentowane są następujące koncepcje etiologiczne dotyczące dysleksji :

1.Koncepcja genetyczna upatruje przyczynę dysleksji w zmianach w centralnym układzie nerwowym. Czynnikiem patogennym są w tym przypadku patologiczne geny przekazywane z pokolenia na pokolenie.

2. Koncepcja organiczna upatruje przyczynę dysleksji w organicznym mikrouszkodzeniu struktury tych okolic mózgu, które są odpowiedzialne za czynności czytania i pisania w okresie prenatalnym i okołoporodowym. Badania potwierdzają, że dysleksja częściej występuje u wcześniaków, u dzieci u których wystąpiło niedotlenienie ( zamartwica) w okresie okołoporodowym i w pierwszych miesiącach życia

3. Koncepcja hormonalna uznaje , że przyczyną dysleksji jest nadprodukcja testosteronu – hormonu męskiego w okresie prenatalnym. Zjawisko to występuje przede wszystkim u chłopców co powoduje opóźnienie procesu kształtowania się mowy we wczesnym dzieciństwie oraz trudności w czytaniu i pisaniu w wieku szkolnym.

4. Koncepcja opóźnionego dojrzewania centralnego układu nerwowego. Według tej koncepcji istotą dysleksji jest opóźnienie rozwoju poszczególnych funkcji percepcyjno – motorycznych uwikłanych w proces pisania i czytania oraz zakłócenia w zakresie współpracy tych funkcji ( integracja percepcyjno – motoryczna)

2 Typy dysleksji.

Pojęcia specyficznych trudności w uczeniu się
Dysleksja (rozwojowa ): trudności w czytaniu, często powiązane z trudnościami w pisaniu
Dysortografia: trudności w opanowaniu poprawnej pisowni (chodzi o wszelkiego rodzaju odstępstwa od poprawnego zapisu, nie tylko o błędy ortograficzne)
Dysgrafia: trudności w opanowaniu kaligrafii (niski poziom graficzny pisma, tzw. brzydkie, niekaligraficzne pismo)

Stosuje się też terminy: pseudodysleksja i hiperdysleksja.

Dyskalkulia: trudności w rachowaniu i opanowaniu zwykłej arytmetyki i algebry. Przypadki czystej dyskalkulii przy braku innych objawów dysleksji są bardzo rzadkie (poniżej 1%). U dyslektyków z zaburzeniami percepcji wzrokowej występują poważne trudności w nauce geometrii. Uczniowie tacy zadania z treścią potrafią rozwiązać w pamięci, ale nie potrafią swojego rozwiązania przelać na papier.

1. Jak często występuje dysleksja.

Wyniki badań przeprowadzonych w Polsce wskazują , że 10-15% badanej populacji z niższych klas szkół podstawowych ma , specyficzne trudności w nauce czytania i pisania . Określenie „specyficzne” stosowane jest dla podkreślenia charakteru trudności o ograniczonym , wąskim zakresie , które występują u dzieci o prawidłowym rozwoju umysłowym , co odróżnia je od uogólnionych trudności w nauce u dzieci opóźnionych w rozwoju umysłowym.

4. Jak rozpoznać u dziecka dysleksje?

Już w wieku przedszkolnym ( 3-5 lat ) można wyróżnić następujące objawy

„ ryzyka dysleksji ” :

-         opóźniony rozwój ruchowy , trudności z utrzymywaniem równowagi , koordynacją ruchów , niechęć do zabaw ruchowych ,

-         mała sprawność ruchowa rąk podczas czynności samoobsługowych , rysowania ( rysunki na słabym poziomie , niechęć do rysowania ) ,

-         opóźniony rozwój mowy , trudności z wypowiadaniem złożonych słów, zapamiętywaniem nazw lub szeregów nazw np. : pór roku , posiłków .

U dzieci w wieku 6-7 lat o specyficznych trudnościach w czytaniu i pisaniu mogą świadczyć :

-         trudności z wymową ( przekręcanie słów ) , wadliwa wymowa , błędy gramatyczne ,

-         trudności z zapamiętaniem wierszyków i piosenek ,

-         trudności z odróżnieniem podobnych głosek , z wydzieleniem sylab  i głosek ze słów oraz łączeniem ich  w słowa ( analizą i syntezą sylabową i głoskową)

-         niechęć do rysowania , trudności z odtwarzaniem figur , wzorów i „szlaczków ‘’ ,

-         trudności z układaniem obrazków z elementów według wzoru ,

-         oburęczność , mylenie prawej i lewej ręki , nogi itp. ,        

Dokładną diagnozę dysleksji wykonuje zespół specjalistów: psychologów i pedagogów  na terenie Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej najwcześniej od 10 roku życia dziecka. Poniżej 10 roku życia diagnozowane jest ryzyko dysleksji. Niezwykle istotne są wszystkie informacje, które może przekazać rodzic na podstawie obserwacji funkcjonowania swojego dziecka w domu i w szkole lub przedszkolu.

5. Jakich sygnałów nie wolno rodzicom zlekceważyć?

Do symptomów specyficznych trudności w czytaniu u uczniów klas młodszych należy zaliczyć  :,

-         częste błędy w czytaniu : pomijanie wyrazów lub ich dodawanie , zniekształcanie wyrazów , częste gubienie miejsca , w którym dziecko czyta ,

-         częściowe lub całkowite nie rozumienie treści czytanego tekstu ,

-         pomijanie linii w tekście lub wielokrotne czytanie tej samej ,

-         wadliwe odczytywanie – przekręcanie , przestawianie wyrazów , opuszczanie końcówek wyrazów , zgadywanie , wymyślanie wyrazów ,

-         niski poziom graficzny i estetyczny prac pisemnych ,

-         utrzymywanie się trudności z różnicowaniem liter : b- p , p- g , n –u , m –w ,

-         wadliwe odzwierciedlanie liter asymetrycznych : p –g , d –b , w –m , n –u , b –p , d –g ,

-         dodawanie i opuszczanie liter i sylab przy przepisywaniu ,

-         błędy w pisaniu ortograficznym ( słaba pamięć wzrokowa zapamiętywanie prawidłowego obrazu graficznego) ,

6. Terapia pedagogiczna.

Uczniów ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się, którzy nie mogą sprostać wymaganiom programowym obowiązującym w danej klasie, określa się mianem dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych. Potrzebują one pomocy pedagogicznej w formie specjalnie opracowanych programów nauczania dostosowanych do ich możliwości i ograniczeń oraz dodatkowej pomocy w postaci zajęć korekcyjno – kompensacyjnych.

Terapia pedagogiczna jest działaniem wspierającym pomyślny rozwój dziecka, ma na celu stymulację rozwoju, kompensację niedoborów rozwojowych, korektę zaburzeń oraz wyrównywanie braków dydaktycznych. Nieodzownym warunkiem efektywnego funkcjonowania zajęć korekcyjno - kompensacyjnych jest opracowanie dla każdego dziecka programu terapii, opartego na wiedzy o jego indywidualnych możliwościach i potrzebach oraz znajomości wymagań stawianych przez szkołę uczniowi na określonym etapie edukacyjnym. Ramowy program postępowania korekcyjno - kompensacyjnego powinien uwzględniać ćwiczenia na materiale nieliterowym i materiale literowym. Materiał nieliterowy to różnorodne ćwiczenia realizowane najczęściej w formie zabaw i gier z wykorzystaniem różnorodnych pomocy terapeutycznych. Materiał literowy to zestaw metodycznie opracowanych ćwiczeń w czytaniu i pisaniu. Zestaw uwzględnia opracowanie wszystkich liter alfabetu. Kolejność wprowadzanych do ćwiczeń wyrazów jest zgodna z ich budową sylabową.  

Bibliografia

Bogdanowicz M.: O dysleksji. Linea, Lublin 1994.

Bogdanowicz M.: Integracja percepcyjno –motoryczna –teoria -diagnoza-terapia. CMPP-P MEN, Warszawa 1997.

Czajkowska I,Herda K.: Zajęcia korekcyjno-kompensacyjne w szkole. WSiP, Warszawa 1996

Skibińska H.: Praca korekcyjno-kompensacyjna z dziećmi z trudnościami w czytaniu i pisaniu. WSP, Bydgoszcz 1996.

Spionek H.: Zaburzenia rozwoju uczniów a niepowodzenia szkolne. PWN, Warszawa 1973.

Trzeciak G.: Trudności w czytaniu i pisaniu spowodowane zaburzeniami percepcyjnymi oraz ich przezwyciężanie, Warszawa 1986

Zakrzewski B.: Reedukacja dzieci z trudnościami w czytaniu i pisa niu. WSiP, Warszawa 1976,

            Sytuacja, kiedy nastolatek wciąż czegoś żąda jest dla wielu rodziców dużym dylematem. Z jednej strony pragną, aby ich dziecko było zadowolone, z drugiej nie mogą, bądź nie chcą spełniać jego kolejnej zachcianki.

Ogólne zasady, w tym kiedy postawić na swoim
i czy można przyznać rację dziecku.

Najważniejszym zadaniem każdego rodzica jest wychowanie dziecka. Trudności, jakie napotykamy są różne, a zależą od wieku i charakteru pociechy. Rodzice są pierwszymi autorytetami dla dziecka. Aby dziecko wiedziało, co jest dobre a co złe należy mu to pokazać i powiedzieć. Nie obawiaj się wyznaczania granic, ustalone zasady, reguły są niezbędne do tego, aby nie dochodziło do nieporozumień i niepotrzebnych kłótni. Dzieci uczą się obserwując nasze postępowanie. Wobec tego jak postępujemy i co mówimy ma wielki wpływ na to jak zachowują się nasze dzieci.

Rady dla mamy, która dowiedziała się, że jej dziecko:

I. Coś ukradło:

 1.Przyczyna:

Najważniejsze jest adekwatne odkrycie zaistniałego stanu rzeczy. W zależności od wieku dziecka rożne są motywy kradzieży. Dokonują jej głównie dzieci starsze oraz młodzież.

- młodsze mogą nie być świadome złego postępowania i robić to, ponieważ same były świadkami takiego wydarzenia. Uczą się one bowiem poprzez obserwację i naśladowanie

(zarówno dobrych jak i złych uczynków - mechanizm modelowania).

- starsze przywłaszczają cudzą rzecz, aby dostarczyć sobie mocnych wrażeń, przypodobać się kolegom, jest to dla nich interesujące, ponieważ dotąd nie wykonywane i zabronione. Zdarza się, iż decydują się na taki krok, gdyż chęć posiadania danej rzeczy jest bardzo duża, a możliwość sfinansowania przez rodziców niemożliwa.